travma-farkindaligi-serisi

Travma Farkındalığı Serisi

Bu çevrimiçi “Travma Farkındalığı Serisi”  BAMBA (Britanya Mindfulness Temelli Yaklaşımlar Birliği) sertifikalı eğitmeni Sinem AKSAY tarafından travma hakkinda pratik bilgilerden derlenmiş 4 modülden oluşan, ağırlıklı olarak mindfulness pratiklerine yer verilen bir eğitimdir. Travmanın doğasını ve fizyolojini öğrenmek Sinem`i kendine ve başkalarına şefkat göstermekte çok desteklediği için bu bilgileri ilgilenenler ile meditasyon pratikleri eşliğinde paylaşmak istemiş.  Kendisine şefkat yolunda mindfulness bilgisi çok derin bir somatik deneyim terapisti ile çalıştığı 6 ay boyunca, terapistin bir insana neler katabileceği konusunda bilgilenmiş ve bunun diğer terapistlere ilham verebileceğini düşünerek kendi deneyimini anlatmak istemiş.

Travma Farkındalığı Serisinde Neler Paylaşılacak?

  1. Modül: Travma Bedende Kayıtlı
  2. Modül: Porges’in Otonom Sinir Sistemi
  3. Modül: Porges’in Vagus Siniri
  4. Modül: Mindfulness ve Travma
  5. Modül: Travma Bedende Kayıtlı

Bu modülde travmalar ve Stephen Porges’in “Polyvagal Teorisi” hakkında bilgi edinirken Mindfulness’ı deneyimleyeceğiz.

İlk olarak travma nedir ona bir göz atalım, önce ciddi bir tanım gelsin: “Denetimimiz dışında gerçekleşen ve ne kadar çabalarsak çabalayalım etkili biçimde yanıt veremediğimiz, ani, beklenmedik ve muhtemelen hayatımızı tehdit eden bir olay karşısında içine düştüğümüz dehşet halidir.” Kısaca, “bireyin ruhsal ve bedensel sağlığını ve bütünlüğünü tehdit eden ve sarsan olayların hepsi” olarak tanımlanmaktadır.

Şimdi de Sinem bize, Mindfulness eğitimleri için gittiği Londra’daki deneyimlerinden biraz bahsetsin:

“Londra’ya taşındıktan sonra geçmişime kıyasla çok daha farklı konulara eğilmek istediğimi fark ettim ve bir kadın merkezinde çalışmaya başladım. Bu kadın merkezinde beni atadıkları proje “Wiser Women” diye adlandırılıyordu ve bu projede birden fazla problemi olan kadınlara destek oluyorduk. Desteğe ihtiyacı olan kadın deyince tabii aile içi şiddet ön planda oluyor bunun yanında zihinsel problemler, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı, sex işçisi, evsiz olma gibi birden fazla problemlere sahip olmaları onların bu programa katılmaları için ön koşul.  Bu program travma tabanlı bir yaklaşımı destekliyordu ve ben bir yıldan fazla çalıştım. İki yıla giren çok fazla çalışan olmuyor, şahit olunan acılar çok büyük, ölümler sıklıkla karşılaşılan durumlar.  Büyük problemler yaşayan bu kadınlara çok şefkatli bir yerden yaklaşmak üzere özellikle travma hakkında çok fazla eğitim aldık. İyileştirme güdüsünü bir köşeye koyarak olabildiğince destek olma ve yargılamama, travma tabanlı desteğin büyük bir kısmı. Bunlar kolay pratikler değil, mindflulness pratiğim bana çok destek oldu. Yargısızlık çok önemli çünkü eğitimlerde çoğunlukla gösteriyorlardı ki bu tür problemlerı yaşayankadınların % 85-90 oranında çocukluktan kaynaklanan büyük travmalar yaşamış olmalarıydı.”

Çocukluk önemli anahtar kelimelerden biri gibi görünüyor Sinem, ne dersin?

Elbette… Bunları öğrendikten sonra biraz daha kendi tepkilerime bakış açım değişti. Benim için anksiyete ön plandaydı ve bunun çocukluğumda ve yetişkin hayatımda yaşadığım küçük travmalardan kaynaklandığını fark ettim. Bazen o tepkiye girdiğimde acele etmek istiyorum, kalbim çarpıyor, o anlarda tutunamıyorum, hemen sonuca yürümek istiyorum özellikle travmayı öğrendikten sonra biraz daha dikkatimi yönelttiğim anda kendime şefkat gösterme kapasitem arttı.

Hatta İngiltere’ye adaptasyon benim için zor oldu, desteklenmek için o dönemde terapi aldım ve somatik deneyimi olan bir terapist seçtim. Onunla beraber harcadığım 5-6 ay bir şekilde travmatik tepkimle mevcut gerçek tehdit arasındaki farkı ayırt etmeme ve mindfulness pratiğimden de güç alarak oralarda kendime ihtiyacım olan anlayışı ve şefkati göstermeyi öğretti.  Bu duruma şefkat gösterebilmek anda o çocukluk travmasını yaşayan küçük Sinem’e el uzatabilmemi sağladı.  Bu seriyi birazda mindfulness ile ilgilenen terapistler için, onları iyi bir terapist olmada mindfulnessın ne denli destekleyebileceğini anlatma fırsatı için hazırladım. Bu bahsettiğim terapistime şu andaki huzur ve mutluluğumun bir kısmını borçlu hissediyorum.

Peki, Sinem Stephen Porges’in  “Polyvagal Teorisi” hakkında neler söylemek istersin?

Stephen Porges’in (2003, 2009) Polivagal Temel Travma modelini geliştirir ve her biri otonom sinir sisteminin (OSS) aşamalı olarak daha eski evrimsel tepkilerini içeren bir cevaplar hiyerarşisini listeler: iletişim (sosyal sinir sistemi), mobilizasyon (SSS-sempatik sinir sistemi) ve hareketsizlik (PSS-parasempatik sinir sistemi).

Örneğin; tecavüz yaşamış bir hastanın hikayesini anlattığı zaman bazı kısımları hatırlamadığını görürler çünkü orada donmuştur. Bugüne kadar stresi anlatırken OSS`nin defans sistemi olan SSS`nin (sempatik sinir sistemi) üç tepkiden (savaş, kaç veya don) oluştuğunun artık eski bir yaklaşım olduğunu öğrendik. SSS (Sempatik Sinir Sistemi) savaş veya kaç tepkisi için bedeni harekete geçiren sistemdir. PSS (Parasempatik Sinir Sistem)  hareketsizliğe davet eden restorasyon sistemdir.

Normalde restorasyon için devreye giren parasymathetic sinir sistemi disfonksiyonel olarak travma anında, ölümle sonuçlanacağına kanaat getirdiğimiz durumlarda kişiyi donma tepkisiyle hareketsizliğe götürür. Porges bunu açıkladığında psikoloji alanı yıkıldı. Çünkü terapistler hastalarıyla beraber çalışırlarken hastalarının tepkilerini mevcut OSS’ne tam oturtamıyorlardı.  Travma hastalarında geleneksel SSS ya da PSS tepkilerini göremiyorlardı. Dolayısıyla nasıl yaklaşacaklarını bilemiyorlardı. Porges bunu bu şekilde açıkladığında kafalarında netleştirdiler.

Sanırım tüm bunlar bizi ikinci bilim adamımıza yönlendiriyor: Robert Scare.

Evet, Robert Scare bu süreçlerin iyileştirilmesi ile ilgili çalışmalarıyla ön plana çıkmaktadır. Travmanın iyileştirilmesi orada gerçekleşmiş olan korkunun yok edilerek tüketilmesiyle iyileşir. Çünkü travma hastaları hiç alakası olmayan bir durumda kendini o travma tepkisinde bulabiliyor ve orada verdiği tepkiden dolayı da hayatı sonsuz bir  çıkmaza giriyor.

Uyuşturucu bağımlıları veya hayatta çok büyük problemlerle başa çıkmak zorunda kalan kişiler farkındalıklarının dışında oluşan travma tepkilerinin esiri oluyorlar. Robert Scare bu yüzden güvenin öneminden bahsediyor ve bu kişilere güven ortamı sağlamak gerektiğini savunuyor.

Scare, travmanın üç elementi olduğunu söylüyor. Bunlardan birincisi implicit (dahili) hafızadır, kişi anlat denildiğinde anlatamaz. Anlatılamayan implicit (dahili) hafıza bedende kayıtlıdır. İkincisi explicit (harici) hafızadır ve kişinin hatırlayabildiği olaylardan oluşur.  Ve üçüncüsü OSS`nin PSS`nin disfonksiyonel olmasıdır. Zorluk durumunda, örneğin; trafik kazası anında beden kendini kasarak, bayılarak, hareketsizleştirmeye neden oluyor yani donma tepkisini veriyor. Kişi bu yüzden anlat denildiğinde anlatamıyor. Konuşma terapileri anlatmakla sınırlıdır. Hâlbuki birde bedeninde kayıtlı olan kısım vardır. Travmatik durumlar olduğu zaman PSS disfonksiyonel olur ve normalde restorasyon görevi yerine defans sistemi görevi sergiler.  Fonksiyonel OSS defans sisteminde sergilenecek olan tepki tamamlanmadığı sürece hasta bu bedende kayıtlı olan tepki içinde hapis olmaya devam eder.  Somatik yaklaşımlar ile bedende hapis olan ve tamamlanamamış tepki tamamlatılarak, hastayı iyileşmeye götürür.

Terapistler bu konuda kendilerini yetiştirmek istiyorlar ki hastalarına o andaki somatik deneyim boyutunu da terapilerine dâhil ederek  mevcut kullandığı yöntemleri çeşitlendirerek hastasında iyileştirmeye yaklaştırsın. Mindfulness, terapistleri bu konuda çok destekliyor.. Bu somatik deneyimlerle dansı, müziği, EMDR (çok önde gelen tekniklerden biri) ve mindfulness MBSR pratiklerini kullanarak, tamamlanmamış tepkiyi tamamlatmayı amaç ediniyorlar.

İlk modül oldukça doyurucu oldu teşekkürler, son olarak bize terapistlerin mindfulness konusunda kendilerini yetiştimek için ne yapabilecekleri hakkında kısa bilgi verebilir misin?

MBSR programına katılarak kişisel bir mindfulness pratiğine hayatlarında yer verebilirler.  MBSR programında ilk adım haftalık dersler başlamadan önce tanıtım webinarına katılmaktır.  Webinarda, eğitmeni daha yakından tanıma fırsatı tanıyacak, MBSR programı hakkında bilgi alacak ve sizin için uygun bir program olup olmadığını anlayacaksınız.  Mindfulness pratiklerini deneyimleme fırsatı edinip sormak isteyeceğiniz sorularınızı sorma fırsatı edineceksiniz.

MBSR programı her hafta 2,5 saat süreyle bir grup olarak bir araya gelinen deneyimsel bir programdır.  6. ve 7. haftalar arasında tüm gün sessizlik günü yapılıyor.  50 dakikaya varan günlük pratikleriniz var.

Peki, MBSR eğitim programı hangi kazanımlara sahip olacağız?

Bu eğitimde katılımcılar aşağıdaki becerilerin kazanılması ve geliştirilmesi yönünde desteklenirler:

  • “Uçuşan zihnin”i sabır, nezaket ve sürekli tekrarla eğitme
  • Stres yönetimi
  • Dikkatin, odaklanmanın ve yaratıcılığın artması
  • Duygu durumunda ve bağışıklık sistemi fonksiyonlarında iyileşme
  • Ne yaptığımızı bilmez halimizden çıkıp daha kapsamlı bir ifade şekline geçiş yapma
  • Başlangıç zihnini yaşama
  • Her deneyime nezaket ve büyük bir merak içerisinde yaklaşma
  • Beden farkındalığı için beceriler geliştirme
  • Düşünce ve duygularla olan ilişkinizi dönüştürme
  • Kendi kendinizi sabote etmekten kurtulma
  • Çeşitli cevap seçenekleri arasında seçim yapma
  • Daha yüksek bir mevcudiyetle konuşup dinleme
  • Kendinize ve başkalarına şefkat gösterme…

BAMBA ve EAMBA iyi uygulama prensipleri paralelinde mindfulness yaklaşımının başkaları üzerinde uygulunabilmesi için BAMBA tarafından tanınan bir eğitmen yolunun izlenilmesi gerekiyor.  Midfulness Turkiye`nin eğitmen yolu BAMBA tarafından tanınmaktadır.  MBSR programında edindiğiniz sertifika sizi bu yolda destekliyor.

Yazar: Dr. Ugur Özdemir